នៅក្នុងពិភពលោកដែលមានការប្រើប្រាស់រូបិយប័ណ្ណខុសៗគ្នា ការវាយតម្លៃតម្លៃលុយត្រឹមតែលេខរៀង គឺជាការយល់ច្រឡំដ៏ធំមួយ។ មានរឿងរ៉ាវពិតមួយដែលខ្ញុំចង់ចែករំលែក៖ មានជនបរទេសម្នាក់បានសួរខ្ញុំដោយចម្ងល់ថា "១ លានរៀល ស្មើនឹងប៉ុន្មានដុល្លារអាមេរិក?"។ នៅពេលដែលខ្ញុំឆ្លើយតបទៅវិញយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ថា វាក្បែរនឹង ២៥០ ដុល្លារ ពួកគេស្រាប់តែផ្ទុះសំណើចឡើងមកភ្លាមៗ។ សម្រាប់ពួកគេ លេខ ១ លាន គឺជាតួលេខដ៏មហាសាលដែលមិនគួរស្មើនឹងទឹកប្រាក់ត្រឹមតែប៉ុន្មានរយដុល្លារបែបនេះឡើយ។
រឿងរ៉ាវខាងលើនេះ មិនមែនគ្រាន់តែជាការតបតដោយពាក្យសម្តីប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាមេរៀនដ៏ស៊ីជម្រៅមួយអំពី "តម្លៃ"។ មនុស្សភាគច្រើនតែងតែវាយតម្លៃអ្វីៗគ្រប់យ៉ាងទៅលើតួលេខ ឬអត្រាប្តូរប្រាក់ដែលបង្ហាញនៅលើក្តារខៀន ប៉ុន្តែពួកគេភ្លេចគិតពីទំនាក់ទំនងរវាងរូបិយប័ណ្ណ និងស្មារតីជាតិ។ លុយរៀលមិនមែនគ្រាន់តែជាក្រដាសសម្រាប់ដូរទំនិញនោះទេ វាគឺជាអត្តសញ្ញាណ គឺជាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងជាដង្ហើមសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្មែរគ្រប់រូប។
ការប្រើប្រាស់លុយរៀល គឺជាការបង្ហាញពីឯករាជ្យភាពនៃគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច។ នៅពេលដែលពលរដ្ឋម្នាក់ៗកាន់លុយរៀលក្នុងដៃ ពួកគេកំពុងតែចូលរួមចំណែកពង្រឹងកម្លាំងទិញក្នុងស្រុក។ ជនបរទេសដែលសើចនឹងតួលេខ ១ លានរៀល ប្រហែលជាមិនយល់ពីអារម្មណ៍ដែលយើងអាចហៅខ្លួនឯងថា "សេដ្ឋីរៀល" បានដោយមោទនភាពនោះទេ។ ទោះបីជា ២៥០ ដុល្លារ មើលទៅតិចតួចក្នុងក្រសែភ្នែកអ្នកមានលុយដុល្លារ ប៉ុន្តែលេខ ១ លាននៅលើក្រដាសប្រាក់ខ្មែរ គឺជាកម្លាំងចិត្តដែលជំរុញឱ្យយើងខិតខំប្រឹងប្រែង។
យើងត្រូវឈប់មានអារម្មណ៍អន់ថយនៅពេលដែលឃើញអត្រាប្តូរប្រាក់រវាងលុយរៀល និងដុល្លារមានគម្លាតឆ្ងាយ។ អ្វីដែលសំខាន់បំផុតនោះគឺ "អំណាចទិញ" (Purchasing Power) និងការចរាចរលុយក្នុងសង្គមជាតិ។ ការដែលជនជាតិខ្មែរគ្រប់រូបមានវាសនាបានកាន់លុយ ១ លានរៀល គឺជាសញ្ញានៃភាពសម្បូរបែបក្នុងផ្លូវចិត្ត និងជាឱកាសស្មើគ្នាក្នុងការប្រើប្រាស់ធនធានជាតិ។ វាមិនមែនជាការអួតអាងពីភាពមានបាននោះទេ តែវាជាការអួតពី "វាសនា" ដែលយើងកើតមកលើទឹកដីដែលមានអរិយធម៌ និងមានរូបិយប័ណ្ណផ្ទាល់ខ្លួន។
ជាចុងក្រោយ មេរៀនដែលយើងទទួលបានពីការសន្ទនានេះ គឺការចេះផ្តល់តម្លៃឱ្យខ្លួនឯង។ បើយើងមិនឱ្យតម្លៃលុយជាតិយើងផង តើឱ្យអ្នកដទៃមកឱ្យតម្លៃយើងតាមរបៀបណា? ត្រូវចងចាំថា គ្រប់ក្រដាសប្រាក់រៀលដែលអ្នកកាន់ គឺមានជាប់មកជាមួយនូវញើសឈាម និងការលះបង់របស់ដូនតាក្នុងការកសាងសេដ្ឋកិច្ចជាតិឡើងវិញ។
